معرفی نشریه
نشریه ژئومکانیک و ژئوانرژی (GGJ) یک نشریه علمی ـ پژوهشی با داوری همتا است که با هدف توسعه مرزهای دانش در حوزه ژئومکانیک سامانههای ژئوانرژی منتشر میشود. این نشریه به همت انجمن ژئومکانیک نفت ایران بنیانگذاری شده و بهصورت فصلنامه الکترونیکی منتشر میشود. ژئومکانیک و ژئوانرژی بستری میانرشتهای برای انتشار پژوهشهای اصیل، مقالات مروری، یادداشتهای فنی و مطالعات موردی با کیفیت بالا فراهم میآورد.
این نشریه با رویکردی میانرشتهای، همگرایی علوم زمین، ژئومکانیک، مهندسی انرژی، مهندسی ژئوانرژی، ژئوتکنیک، مهندسی نفت، مهندسی عمران، مهندسی معدن، زمینشناسی، ژئوفیزیک، ژئوشیمی، علوم داده و هوش مصنوعی را در راستای پاسخگویی به چالشهای علمی و مهندسی سامانههای پایدار ژئوانرژی دنبال میکند. نشریه از پژوهشهایی استقبال میکند که با بهرهگیری از روشهای نظری، آزمایشگاهی، میدانی، عددی و دادهمحور، به توسعه دانش در زمینه شناخت، مشخصهیابی، مدلسازی، پایش و مدیریت فرآیندهای زیرسطحی بپردازند.
دامنه موضوعی نشریه شامل، اما محدود به، حوزههایی نظیر مکانیک سنگ و خاک، ژئومکانیک مخزن و چاه، ژئومکانیک حفاری، مشخصهیابی آزمایشگاهی و برجا، مدلسازی رفتاری و مدلسازی کوپلشده حرارتی–هیدرولیکی–مکانیکی–شیمیایی–زیستی (THMCB)، شکست هیدرولیکی، لرزهزایی القایی، ذخیرهسازی زیرزمینی دیاکسیدکربن (CCS/CCUS)، ذخیرهسازی هیدروژن، ذخیرهسازی گاز طبیعی و انرژی گرمایی، سامانههای پیشرفته زمینگرمایی، هیدروژن طبیعی (White/Natural Hydrogen)، ژئوانرژی دیجیتال، هوش مصنوعی، دوقلوی دیجیتال و سامانههای یکپارچه و چندمنظوره زیرسطحی است. این نشریه بهویژه از پژوهشهایی حمایت میکند که در راستای گذار انرژی، توسعه فناوریهای کمکربن، پایداری محیطزیست و بهرهبرداری ایمن، کارآمد و پایدار از منابع زیرسطحی باشند.
رسالت
نشریه ژئومکانیک و ژئوانرژی با رسالت توسعه مرزهای دانش در حوزه ژئومکانیک سامانههای ژئوانرژی، بستری علمی برای انتشار پژوهشهای اصیل، مقالات مروری، یادداشتهای فنی و مطالعات موردی با کیفیت بالا فراهم میآورد.
این نشریه با تکیه بر رویکردی میانرشتهای، همگرایی علوم زمین، ژئومکانیک، مهندسی انرژی، ژئوتکنیک، مهندسی نفت، مهندسی معدن، زمینشناسی، ژئوفیزیک، ژئوشیمی، علوم داده و هوش مصنوعی را در جهت توسعه فناوریهای نوین ژئوانرژی و مدیریت پایدار سامانههای زیرسطحی دنبال میکند.
رسالت نشریه، تولید و انتشار دانش علمی و کاربردی برای طراحی، تحلیل، پایش و مدیریت سامانههای چندمنظوره زیرسطحی است؛ سامانههایی که در آنها زیرزمین بهعنوان بستری راهبردی برای تولید، ذخیرهسازی و مدیریت پایدار انرژی، ذخیرهسازی کربن، بهرهبرداری از منابع طبیعی و حفاظت از محیط زیست مورد استفاده قرار میگیرد.
اهداف
نشریه ژئومکانیک و ژئوانرژی اهداف زیر را دنبال میکند:
۱. توسعه مرزهای دانش ژئومکانیک سامانههای ژئوانرژی از طریق انتشار پژوهشهای اصیل، نوآورانه و اثرگذار در زمینه رفتار و عملکرد سامانههای زیرسطحی.
۲. تقویت پژوهشهای میانرشتهای در مرز علوم زمین، ژئومکانیک، مهندسی انرژی، ژئوشیمی، ژئوفیزیک، علوم داده و هوش مصنوعی و ایجاد بستری برای همافزایی این حوزهها.
۳. حمایت از توسعه فناوریهای نوظهور ژئوانرژی از جمله سامانههای پیشرفته زمینگرمایی، ذخیرهسازی زیرزمینی دیاکسیدکربن، هیدروژن و سایر حاملهای انرژی، بهرهبرداری از هیدروژن طبیعی و فناوریهای نوین مرتبط با سامانههای چندمنظوره زیرسطحی.
۴. ترویج توسعه و کاربرد روشهای نوین مدلسازی، شبیهسازی، پایش و تصمیمسازی شامل مدلسازی چندفیزیکی و چندمقیاسی، هوش مصنوعی، یادگیری ماشین، دوقلوی دیجیتال، تحلیل دادههای بزرگ و مدلهای دادهمحور.
۵. ارتقای ایمنی، پایداری، تابآوری و بهرهوری سامانههای ژئوانرژی از طریق توسعه روشهای تحلیل، طراحی، ارزیابی ریسک و مدیریت یکپارچه سامانههای زیرسطحی.
۶. حمایت از پژوهشهای توسعه پایدار سامانه های انرژی از طریق انتشار مقالات ژئوانرژی در زمینه های گذار انرژی، کاهش انتشار گازهای گلخانهای، حفاظت از محیط زیست
۷. ایجاد ارتباط مؤثر میان دانشگاه، صنعت و مراکز پژوهشی و تسهیل انتقال دانش و فناوری در حوزه ژئومکانیک و ژئوانرژی.
۸. توسعه همکاریهای علمی ملی و بینالمللی و ایجاد بستری برای تبادل ایدهها، فناوریها و تجربیات میان پژوهشگران و متخصصان حوزه ژئوانرژی.
۹. ارتقای جایگاه علمی پژوهشهای مرتبط با حوضههای رسوبی ایران، غرب آسیا و سایر مناطق راهبردی جهان و تشویق پژوهشهایی که ضمن برخورداری از ارزش علمی بینالمللی، به حل مسائل منطقهای نیز کمک میکنند.
چشمانداز
چشمانداز نشریه ژئومکانیک و ژئوانرژی همسو با تحول نظام جهانی انرژی، توسعه فناوریهای کمکربن و مدیریت پایدار سامانههای زیرسطحی است. این نشریه در پی آن است که با انتشار پژوهشهای اصیل، نوآورانه و میانرشتهای، به یکی از مراجع علمی پیشرو در حوزه ژئومکانیک و ژئوانرژی در سطح منطقه و جهان تبدیل شود و از طریق توسعه دانش و فناوری، نقش مؤثری در تحقق گذار انرژی، کاهش انتشار گازهای گلخانهای، افزایش ایمنی، تابآوری و بهرهوری سامانههای زیرسطحی و حفاظت از محیط زیست ایفا کند.
نشریه بر این باور است که آینده ژئوانرژی در همگرایی علوم زمین، ژئومکانیک، مهندسی انرژی، علوم داده و هوش مصنوعی و نیز در مدیریت یکپارچه سامانههای چندمنظوره زیرسطحی نهفته است؛ سامانههایی که در آنها زیرزمین نه صرفاً بهعنوان منبع استخراج، بلکه بهعنوان بستری راهبردی برای تولید، ذخیرهسازی، انتقال و مدیریت پایدار انرژی، کربن و سایر منابع مورد بهرهبرداری قرار میگیرد.
چشمانداز این نشریه، توسعه ژئومکانیک بهعنوان دانش بنیادین طراحی، تحلیل، پایش و مدیریت تمامی سامانههای ژئوانرژی است؛ دانشی که از مرزهای سنتی مهندسی نفت و معدن فراتر رفته و با تلفیق فناوریهای نوین، نقش محوری در توسعه سامانههای انرژی آینده ایفا میکند.
در راستای تحقق این چشمانداز، نشریه توسعه و انتشار پژوهشهای پیشگام را در محورهای راهبردی زیر دنبال میکند:
۱. گذار انرژی و فناوریهای کمکربن
توسعه مبانی ژئومکانیکی سامانههای ژئوانرژی در راستای گذار انرژی، دکربونیزاسیون، افزایش بهرهوری انرژی و دستیابی به اهداف توسعه پایدار.
۲. سامانههای چندمنظوره زیرسطحی
طراحی، ارزیابی و مدیریت سامانههای یکپارچه زیرسطحی با قابلیت بهرهبرداری همزمان یا متوالی برای تولید انرژی، ذخیرهسازی انرژی، ذخیرهسازی کربن، مدیریت منابع و حفاظت محیط زیست.
۳. ذخیرهسازی زیرزمینی انرژی و کربن
ژئومکانیک ذخیرهسازی دیاکسیدکربن (CCS و CCUS)، هیدروژن، گاز طبیعی، هوای فشرده، انرژی گرمایی و سایر حاملهای انرژی، همراه با ارزیابی پایداری، ایمنی و تمامیت مخازن و چاهها.
۴. هیدروژن طبیعی
اکتشاف، تولید و بهرهبرداری از هیدروژن طبیعی و مطالعه فرآیندهای ژئومکانیکی، ژئوشیمیایی، هیدروژئولوژیکی و میکروبی مؤثر بر تشکیل، مهاجرت، تجمع و تولید آن.
۵. سامانههای پیشرفته انرژی زمینگرمایی
ژئومکانیک سامانههای زمینگرمایی پیشرفته (EGS)، سامانههای حلقهبسته، شمعهای انرژی، ذخیرهسازی انرژی گرمایی زیرزمینی و سایر فناوریهای نوین بهرهبرداری از انرژی زمین.
۶. مدلسازی چندفیزیکی و چندمقیاسی
مدلسازی کوپلشده فرآیندهای حرارتی، هیدرولیکی، مکانیکی، ژئوشیمیایی و زیستی (THMCB) از مقیاس نانو تا مقیاس میدانی و توسعه مدلهای دیجیتال برای پیشبینی رفتار سامانههای زیرسطحی.
۷. هوش مصنوعی و ژئوانرژی دیجیتال
بهکارگیری هوش مصنوعی، یادگیری ماشین، یادگیری عمیق، دوقلوی دیجیتال، تحلیل کلاندادهها، بینایی ماشین و روشهای دادهمحور در تحلیل، پایش، پیشبینی، کنترل و بهینهسازی سامانههای ژئوانرژی.
۸. ژئومکانیک مخازن و زیرساختهای انرژی
پایداری چاهها، شکست هیدرولیکی، لرزهزایی القایی، فرونشست زمین، سلامت چاهها، تمامیت مخازن، تعامل گسلها و مدیریت ریسک سامانههای زیرسطحی.
۹. تابآوری، پایداری و محیط زیست
توسعه فناوریهای ژئومکانیکی برای کاهش مخاطرات زیستمحیطی، افزایش تابآوری زیرساختهای انرژی، سازگاری با تغییرات اقلیمی و مدیریت ایمن پسماندهای زیرزمینی، از جمله دیاکسیدکربن و پسماندهای پرتوزا.
۱۰. ژئومکانیک حوضههای رسوبی و منابع انرژی راهبردی
توسعه دانش ژئومکانیک حوضههای رسوبی ایران، غرب آسیا و سایر مناطق راهبردی جهان و ارائه راهکارهای علمی و مهندسی متناسب با ویژگیهای زمینشناسی، منابع انرژی و چالشهای توسعه پایدار این مناطق.
دامنه موضوعی
نشریه ژئومکانیک و ژئوانرژی پژوهشهای بنیادی، کاربردی و توسعهای را در زمینه ژئومکانیک سامانههای ژئوانرژی منتشر میکند. این نشریه از مقالاتی استقبال میکند که با بهرهگیری از رویکردهای نظری، آزمایشگاهی، میدانی، عددی و دادهمحور، به درک، تحلیل، طراحی، پایش و مدیریت رفتار سامانههای زیرسطحی در چرخه تولید، انتقال، ذخیرهسازی و بهرهبرداری پایدار از انرژی و منابع زمین بپردازند.
نشریه با تأکید بر رویکردهای میانرشتهای، بستری برای تبادل دانش میان پژوهشگران علوم زمین، ژئومکانیک، ژئوتکنیک، مهندسی نفت، مهندسی معدن، زمینشناسی، ژئوفیزیک، ژئوشیمی، مهندسی انرژی، علوم داده و هوش مصنوعی فراهم میآورد و از پژوهشهایی حمایت میکند که به توسعه فناوریهای نوین ژئوانرژی، افزایش ایمنی و بهرهوری سامانههای زیرسطحی، کاهش مخاطرات زیستمحیطی و تحقق اهداف توسعه پایدار کمک کنند.
دامنه موضوعی نشریه شامل، اما محدود به، محورهای زیر است:
۱. رفتار ژئومکانیکی سنگ، خاک و محیطهای متخلخل
- مکانیک سنگ و خاک
- رفتارهای الاستیک، پلاستیک، وابسته به زمان و آسیب
- مکانیک شکست، گسترش ترک و ناپایداری
- رفتارهای هیدرومکانیکی، ترمومکانیکی و ژئوشیمیایی
- آزمایشهای آزمایشگاهی و میدانی
- تعیین ویژگیهای ژئومکانیکی و مدلهای رفتاری
۲. ژئومکانیک حفاری، چاه و مخزن
- ژئومکانیک حفاری
- پایداری چاه
- تنشهای برجا و فشار منفذی
- تکمیل و تمامیت چاه (Well Integrity)
- شکست هیدرولیکی
- ازدیاد برداشت
- ژئومکانیک مخازن متعارف و نامتعارف
- فرونشست زمین و لرزهزایی القایی
۳. سامانههای ژئوانرژی و سامانههای چندمنظوره زیرسطحی
- سامانههای زمینگرمایی متعارف و پیشرفته (EGS)
- سامانههای حلقهبسته زمینگرمایی
- شمعهای انرژی و مبدلهای حرارتی زمین
- سامانههای یکپارچه و چندمنظوره زیرسطحی
- طراحی و مدیریت چرخه عمر سامانههای ژئوانرژی
۴. ذخیرهسازی زیرزمینی انرژی، کربن و پسماند
- ذخیرهسازی CO₂ (CCS و CCUS)
- ذخیرهسازی هیدروژن
- ذخیرهسازی گاز طبیعی
- ذخیرهسازی هوای فشرده (CAES)
- ذخیرهسازی انرژی گرمایی زیرزمینی (UTES)
- دفع پسماندهای پرتوزا و سایر پسماندهای زیرزمینی
۵. هیدروژن طبیعی و منابع نوظهور انرژی
- اکتشاف و ارزیابی هیدروژن طبیعی (Natural/White Hydrogen)
- فرآیندهای ژئوشیمیایی و ژئومکانیکی تشکیل هیدروژن
- مهاجرت، تجمع و تولید هیدروژن طبیعی
- ژئومکانیک مخازن هیدروژن
۶. مدلسازی و شبیهسازی سامانههای ژئوانرژی
- مدلسازی عددی
- مدلسازی چندمقیاسی
- مدلسازی چندفیزیکی (THMC و THMCB)
- مدلسازی عدم قطعیت
- تحلیل قابلیت اطمینان
- بهینهسازی سامانههای زیرسطحی
۷. ژئوانرژی دیجیتال و هوش مصنوعی
- یادگیری ماشین
- یادگیری عمیق
- هوش مصنوعی مولد
- دوقلوی دیجیتال
- تحلیل دادههای بزرگ
- بینایی ماشین
- اینترنت اشیا و پایش هوشمند
- تصمیمیارهای هوشمند
۸. ایمنی، محیط زیست و مدیریت ریسک
- ارزیابی ریسک ژئومکانیکی
- ایمنی سامانههای زیرسطحی
- تمامیت مخازن و چاهها
- کاهش مخاطرات زیستمحیطی
- تغییرات اقلیمی
- تابآوری زیرساختهای انرژی
- مدیریت چرخه عمر سامانههای ژئوانرژی
۹. فناوریهای نوظهور و مطالعات میانرشتهای
- سامانههای انرژی آینده
- کاربردهای نوین ژئومکانیک در فناوریهای کمکربن
- ترکیب هوش مصنوعی با مدلهای فیزیکمبنا (Physics-informed AI)
- دوقلوی دیجیتال سامانههای زیرسطحی
- پژوهشهای میانرشتهای در مرز علوم زمین، انرژی و داده